Niedoczynność przysadki i Zespół Sheehana

Niedoczynność przysadki i Zespół Sheehan'a (Poporodowa martwica przysadki, Hypopltuitarismus et syndroma Sheehan) to choroba zależną od niedoboru gonadotropin, hormonu wzrostu, kortykotropiny, tyreotropiny, w następstwie uszkodzenia podwzgórza lub przedniego płata przysadki. Przeważnie występuje u kobiet jako powikłanie ciąży.

Przyczyny niedoczynności przysadki

Najczęstszą przyczyną niedoczynności przysadki jest krwotok z dróg rodnych kobiety w okresie okołoporodowym lub podczas samego porodu. Wstrząs hipowolemiczny w wyniku krwotoku powoduje zwolnienie przepływu krwi w przerosłej w przebiegu ciąży przysadce mózgowej. W krążeniu przysadkowym tworzą się wówczas zakrzepy z następową martwicą. Zmiany anatomopatologiczne obejmują więc zniszczenie gruczołowej części przysadki.

Inną przyczyną mogą być:
- nowotwory przysadki,
- czaszkogardlak(craniopharyngioma) - łagodny nowotwór wywodzący się z kieszonki Rathkego
- gruczolak chromafobny przysadki,
- przerzuty nowotworów
- nacieki histiocytów
- zmiany zakrzepowe w przebiegu cukrzycy
- urazy ze złamaniem podstawy czaszki

Objawy zespołu Sheehana

Objawy zespołu Sheehana występują gdy zniszczeniu ulegnie większa część płata przysadki. Należą do nich:
- brak poporodowej laktacji
- zmiany atroficzne narządów płciowych
- zanik owłosienia łonowego i pod pachami
- ogólne osłabienie
- utrata energii i żywotności
- zanik miesiączki, niepłodność
- zmniejszenie gonad, tarczycy i kory nadnerczy
- przerzedza się owłosienie głowy i brwi
- skóra staje się blada, sucha i pojawiają się liczne zmarszczki
- oczy zapadają się w oczodołach
Guz przysadki u mężczyzn powoduje:
- upośledzenie lub zanik potencji u mężczyzn
- stopniowo zmniejszana aktywność umysłowa
- apatia
- senność
- bóle głowy
- zawężenie pola widzenia

Diagnoza niedoczynności przedniego płata przysadki mózgowej

Do diagnozy niedoczynności przedniego płata przysadki mózgowej stosuje się badania hormonalne (tj. stężenie hormonów przysadki: GH, PRL, TSH, ACTH, LH i FSH), rezonans magnetyczny (NMR), tomografię komputerową czy badanie RTG.

W badaniu diagnostycznym stwierdza się niskie stężenie gonadotropin i kortyzolu we krwi oraz obniżone wydalanie metabolitów kortyzolu w moczu dobowym. Zwykle wykrywa się hipoglikemię i nadmierną wrażliwość na działanie insuliny.

Upośledzeniu ulega także tarczyca, spada poziom tyroksyny i trójjodotyroniny we krwi, zmniejsza się jodochwytność tarczycy.

Wiec na podstawie stwierdzenia obniżenia wydzielania hormonów tropowych (ACTH, TSH, LH, FSH) i przy równoczesnym niedoborze hormonów kory nadnerczy, gonad i tarczycy stwierdza się niedoczynności przedniego płata przysadki mózgowej.

Leczenie niedoczynności przysadki

Leczenie niedoczynności przysadki opiera się na systematycznym podawaniem hormonów tarczycy, nadnerczy i gonad. Choremu podaje się doustnie kortyzon (ok. 25 mg na dobę). Po kilku tygodniach stosuje się przetwory suszonej tarczycy. W celu przywrócenia czynności płciowej mężczyznom podaje się androgeny, dla kobiet zalecane jest sekwencyjne leczenie estrogenami i przetworami ciałka żółtego (progestageny). W przypadku guza przysadki stosuje się leczenie operacyjne.